Oosterkerkstraat




De verbinding Hooigracht-Zijlsingel neemt in het wegenplan van 1959 geen prominente plaats in. Op het plankaartje staat hij met een streeplijn als secondaire verbinding aangegeven. Toch is dit traject uitgegroeid tot een een belangrijke verbindingsweg door de binnenstad. Een deel van de route bestond overigens al. In de jaren dertig wordt een 'nieuwe verkeersweg' aangelegd tussen Herengracht en Zijlsingel, die vervolgens de naam Oosterkerkstraat krijgt. In de jaren zestig volgt 'geruisloos' de aansluiting op de Hooigracht met de Kerksteeg en de Ir Driessenstraat.
De delen van deze route behouden hun eigen namen, hoewel ze inmiddels duidelijk een geheel vormen. Bij de Korevaarstraat, die werd samengesteld uit de Zijdgracht en de verbrede Jodenkerksteeg, was er nog rumoer over de nieuwe naam. Een naam voor de nieuw ontstane route Hooigracht-Zijlsingel heeft kennelijk nooit ter discussie gestaan. De busschauffeurs van de NZH bedenken hun eigen aanduiding. De hoge bruggen op dit traject inspireert hen tot de naam 'Vanessaboulevard'.



Het gebied van de Oosterkerkstraat




Het gebied van de huidige Oosterkerkstraat, deel van de kaart van Van Campen, 1899
Tussen Herengracht en Oranjegracht staat nog het enorme gebouw van de Leidsche Katoenmaatschappij. Ook de twee grote complexen bij de Zijlsingel, aan weerszijden van de toenmalige binnenvestgracht behoren daarbij.




Deel van de kaart van C. Hagen, 1675
met de Waardkerk die nooit is gebouwd.


De Waardkerk
zoals men die in de 17e eeuw had willen bouwen.


Verder terug in de tijd
In de zeventiende eeuw worden er plannen gemaakt voor de bouw van de Waardkerk op het terrein waar later de katoenfabriek is gebouwd. Op de kaart van C. Hagen van 1675 staat de kerk heel ambitieus al ingetekend, maar hij is nooit gebouwd. Na het leggen van de fundering in 1663 is het geld op. Er is wel behoefte aan een kerkgebouw en daarom worden er diensten gehouden in de bouwloods die er al staat. De kerk wordt daarom, behalve Waardkerk, ook wel Loodskerk of Keetkerk genoemd. In 1829 wordt de houten loods vervangen door een stenen gebouw. Deze kerk wordt Oosterkerk genoemd, maar dat is dus niet dezelfde als de Oosterkerk die aan de Herengracht stond en in 1977 wordt gesloopt.



- eind 19e eeuw -

Oosterkerk
De oude Oosterkerk die in de plaats kwam van de Loodskerk.
Gezien vanaf de Oranjegracht. Rechts is een stukje muur van de Katoenfabriek te zien.



Op het terrein dat bedoeld was als kerkplein wordt in 1835 de katoenfabriek gebouwd. In augustus 1897 woedt er een grote brand in het fabriekscomplex. De Oosterkerk raakt daarbij beschadigd. Bij de herbouw van de katoenfabriek wordt de kerk bij de fabriek getrokken. Aan de Herengracht wordt een nieuwe Oosterkerk gebouwd. Hij wordt in december 1899 in gebruik genomen.



- midden negentiende eeuw -

De katoenfabriek aan de Herengracht
Rechts is de Kerkpleinbrug te zien.


- 1860 -

Deel van de kaart van Van Campen
Op het kerkplein is de katoenfabriek gebouwd. In het zuid-oosthoekje van het kerkplein staat de Oosterkerk (31). Dit is het stenen gebouw dat in de plaats is gekomen van de houten Loodskerk.




kaart Van Campen, 1884
Het complex van de katoenfabriek is inmiddels uitgebreid.




- 1880 -

Het fabrieksgebouw van de Leidsche Katoenmaatschappij aan de Herengracht
Alleen aan de Kerkpleinbrug (rechts) is deze locatie te herkennen.


- 2015 -

Nieuwbouw
De nieuwbouw tussen de Nieuwe Waardstraat en de Oosterkerkstraat is van 1979.




- 1880 -

De katoenfabriek aan de Herengracht
links: de Kerkpleinbrug.
rechts: het begin van de Waardkerkstraat nu Waardkerksteeg).


- 2015 -

Het Arbeidsbureau
De katoenfabriek wordt gesloopt in 1937. Het terrein, bekend als 'De Doorbraak', blijft jarenlang braak liggen. Op de hoek van de Oosterkerktstraat en de Herengracht verrijst in 1971-1972 het Arbeidsbureau.




- Eind 19e eeuw -

Achterzijde Katoenfabriek
Dit is de latere Oosterkerkstraat met zicht op de achterzijde van de katoenfabriek, gezien vanaf de Waardbrug. De fabriek grensde direct aan de Oranjegracht.


- 2015 -

Oosterkerkstraat
Nu is er vrij uitzicht op de Herengracht.




- Eind 19e eeuw -

Langestraat
Links is de achterzijde van de Oosterkerk te zien, die met zijn voorgevel aan de Herengracht staat.
Op de achtergrond staat de Katoenfabriek.


- 2015 -

Langestraat
De straat loopt nu door tot de Oosterkerkstraat. Links is nog iets van de oude bebouwing terug te vinden. Op de plek van de Oosterkerk staan appartementen




- Eind 19e eeuw -

Waardkerksteeg gezien vanaf de Herengracht
Links staat de katoenfabriek. Op de achtergond is de Waard- of Loodskerk te zien.


- 2015 -


De Leidsche Katoen Maatschappij gaat in 1934 failliet. De gemeente koopt de gebouwen in 1936. Er zijn plannen voor een 'nieuwe verkeersweg' tussen de Herengracht en de Zijlsingel. De ruimte daarvoor ontstaat als in 1937 het fabriekscomplex wordt gesloopt.



- 1937 -

Afbraak van de katoenfabriek
Op de achtergrond zijn de huizen van de Herengracht zichtbaar.




- 1939 -

Herengracht
Links is een stukje te zien van de Kerkpleinbrug. De katoentoenfrbriek is afgebroken.
Rechts: het hek voor de Oosterkerk.


foto: W.J. Kret


- 2015 -

Nieuwbouw
De Doorbraak is bebouwd en op de plaats van de Oosterkerk staat een appartementencomplex.




- 1934 -

Herengracht
met uitzicht op de Oosterkerk, gezien vanaf de Kerkpleinbrug.


foto: G. van der Mark


- 2015 -

Nieuwbouw
Links, op de hoek van de Waardkerksteeg, is nieuwbouw gekomen. De Oosterkerk is uit het stadsbeeld verdwenen.




- 1970 -

hoek Herengracht-Oosterkerstraat
Links kijk je aan tegen de oude bebouwing van de Waardkerksteeg.


- 2015 -

Arbeidsbureau
Op de hoek is in 1971-1972 het gebouw van het Gewestelijk Arbeidsbureau neergezet. Sinds 2012 zit hier een gezondheidscentrum.
De Oosterkerk is in 1977 afgebroken.






- 1939 -

De doorbraak
Oosterkerkstraat met het terrein van 'De Doorbraak'. Op de achtergrond staan de huizen de Herengracht.


foto: Gemeentewerken, Leiden


- 2015 -

Nieuwbouw aan de Oosterkerstraat
Van de Herengracht zijn de trapgevel (nr 82) en de halsgevel (nr 84) nog net te zien. De twee panden die rechts daarvan stonden (nr 86-86a en 86b) zijn afgebroken voor de verbreding van de Kerksteeg.




- 1950 -

Speeltuin op de Doorbraak
hoek Oranjegracht-Oosterkerkstraat,


- 2015 -


De nieuwe verbinding tussen Herengracht en Zijlsingel wordt snel gerealiseerd. In 1938 worden nieuwe bruggen gebouwd over de Oranjegracht (Katoenbrug) en de Zijlsingel (Weversbrug). Bij de Waardgracht volstaat men met een duiker. De nieuwe verkeersweg krijgt de naam Oosterkerkstraat.
Zo snel als het met de aanleg van de Oosterkerkstraat gaat, zo traag gaat het met de invulling van de rest van het vrijgekomen terrein. De kale vlakte komt bekend te staan als 'De Doorbraak'. Er gaan uiteindelijk twee generaties overheen voordat dit gebied zijn bestemming heeft gekregen.



- 1939 -

Katoenbrug, Oranjegracht
Nieuwe woningen op de achtergrond: Er is een bescheiden begin gemaakt met de sanering van het gebied Herengracht-Zijlsingel.


foto: Gemeentewerken Leiden


- 2015 -

Nieuwbouw
Het open terrein voor de woningen uit de jaren dertig herinnert nog aan 'De Doorbraak'.


Het wegenplan van 1959 voorzag ook in de sanering van enkele stadswijken. Volgens die plannen moest het hele gebied tussen Herengracht en Zijlsingel worden platgegooid en de grachten zouden gedempt worden. Er zouden flatgebouwen, bedrijfsruimten en een nieuw stratenplan komen. De algemene opinie was dat er in dit gebied alleen slechte en verkrotte woningen stonden. De gemeente kon jarenlang haar gang gaan met haar sloopbeleid. Pas begin jaren zeventig kentert het tij. Men heeft ontdekt dat er aan bedrijfsruimten geen behoefte bestaat, wel aan een in de binnenstad passende woonwijk. De grachten, die al gedeeltelijk waren dichtgegooid, worden in ere hersteld en er komt kleinschalige woningbouw. Het stratenplan blijf behouden, waardoor het mogelijk is om de plekjes van de oude foto's terug te vinden, ook al is de bebouwing intussen ingrijpend veranderd.



- 1970 -

Katoenbrug, Orangegracht


foto: W. van Oosten


- 2015 -




- 1960 -

Hoek Oranjegracht-Oosterkerkstraat
met links de Katoenbrug


- 2015 -




- 1939 -

De Waardgracht
Oosterkerkstraat met de duiker over de Waardgracht.
De nieuwbouw op de hoek van de Waardgracht en de Oosterkerkstraat wordt in de jaren zeventig, als het hele gebied op de schop gaat, alweer rijp geacht voor de sloop.


foto: Gemeentewerken, Leiden


- 2015 -

Duiker
Waar men in de jaren dertig uit zuinigheid gekozen heeft voor een duiker, is alsnog een brug gekomen.




- 1950 -

Hoek Waardgracht-Oosterkerkstraat
Op het hoekje (Oosterkerkstraat 10) zit de kruidenierswinkel van Wed. J. Gijzenij.


- 2015 -

Nieuwbouw
Met de rommel in de gracht is ook de complete oude bebouwing weggevaagd.




- 1970 -

Oosterkerkstraat, met uitzicht op de meelfrabriek
Daarvoor staat het hoekhuis aan de Waardgracht nog overeind.
Op de voorgrond: de Katoenbrug.


foto: P. Hartman


- 2015 -




- 1970 -

Oosterkerkstraat, kruising met de Waardgracht
De afbraak is in volle gang.
Links op de foto staat nog het pandje Oosterkerkstraat 6, met de groente- en Fruithandel 'De Doorbraak' van Loef & Zn.
Op de hoek met de Waardgracht (Oosterkerkstraat 10) stond het pandje van Levensmiddelenbedrijf Wed. J. Gijzenij.


- 2015 -




De katoenfabriek had ook gebouwen nabij de Zijlsingel, tegenover de meelfabriek. Als de plannen van de gemeente voor het slopen van de katoenfabriek bekend worden, meldt Wijtenburg van de Edelachtbaar Sigarenfabriek zich bij de gemeente. Hij wil graag de gebouwen tegenover de meelfabriek overnemen. Na een verbouwing begint hij in juli 1937 met de productie. Het zit Wijtenburg niet mee. In de nacht van zaterdag op zondag (19-20 augustus 1939) woedt er een felle brand in de fabriek. Het bedrijf sluit na een faillissement in 1951. In juli 1952 neemt Colgate Palmolive de bedrijfsruimte over. Een jaar later moet het bedrijf daar weg omdat het te veel overlast van parfum-luchtjes veroorzaakt. Op 9 september 1953 vestigt Royal Typewriter Company zich in het gebouw. Dit bedrijf is zo succesvol dat het op zoek gaat naar een groter onderkomen. Inmiddels onder de naam Royal McBee Nederland N.V, gaat het op 26 september 1960 aan de Rooseveltlaan verder met de productie van schrijfmachines.



- 1960 -

Oosterkerkstraat, gezien vanaf de Weversbrug
Links: de fabriek van Edelachtbaar Sigaren.


- 2015 -

Oosterkerkstraat
De bedrijfsgebouwen aan de linkerkant zijn verdwenen.




- 1939 -

Weversbrug met daarachter de Oosterkerkstraat
links: de fabriek van Edelachtbaar Sigaren.
rechts: de meelfabriek.


- 2015 -




-1939 -

De Weversbrug
met op de achtergond de fabriek van Edelachtbaar Sigarenfabriek
Rechts staat de Meelfabriek.


- 2015 -

De Weversbrug
De fabriek van Edelachtbaar Sigaren is verdwenen. De meelfabriek wacht op een nieuwe bestemming.